Krótka odpowiedź: Od 2017 roku obowiązuje DIN 18534 dla pomieszczeń wewnętrznych. Przyporządkowuje ona każdą powierzchnię do jednej z klas oddziaływania wody od W0-I do W3-I , a z klasy wynika, czy i czym należy uszczelniać. W typowej łazience domowej z reguły obowiązuje: ściany przy prysznicu i wannie W1-I, podłoga prysznica bezprogowego W2-I. Hydroizolacja jest hydroizolacją zespoloną – leży pod płytkami i jest z nimi trwale połączona. Wysokość: co najmniej 20 cm ponad najwyższym punktem poboru wody. A oto zdanie, które jest przyczyną większości szkód wodnych: Nawet przy kabinie prysznicowej nie wolno rezygnować z hydroizolacji podłogi.
Dlaczego trzeba uszczelniać
Płytki są wodoszczelne, ale okładzina jako całość nie jest. Fugi cementowe chłoną wodę i przepuszczają ją dalej, spoiny silikonowe są spoinami konserwacyjnymi o ograniczonej trwałości, a rysy włoskowate powstają samoczynnie wskutek skurczu i zmian temperatury.
Co dotrze za okładzinę, tam zostaje. Jastrych, tynk i płyty suchej zabudowy nie wysychają już pod szczelną okładziną z płytek. Szkoda ujawnia się dopiero po latach – jako plama wilgoci w sąsiednim pomieszczeniu, stęchły zapach, pęczniejąca ościeżnica drzwi lub pleśń za zabudową.
Hydroizolacja nie jest więc dodatkiem, lecz częścią układu warstw: warstwą odprowadzającą wodę pod okładziną, w żargonie fachowym hydroizolacją zespoloną (AIV).
Normy od 2017 roku
Do 2017 roku norma DIN 18195 regulowała wszystkie hydroizolacje budowli łącznie. Została podzielona na pięć samodzielnych norm, a sama DIN 18195 pozostała jako norma terminologiczna.
| Norma | Dotyczy |
|---|---|
| DIN 18531 | dachów, balkonów, loggii, krużganków |
| DIN 18532 | powierzchni komunikacyjnych z betonu, dostępnych dla ruchu pojazdów |
| DIN 18533 | elementów stykających się z gruntem |
| DIN 18534 | pomieszczeń wewnętrznych – łazienka, prysznic, kuchnia, obiekty komercyjne |
| DIN 18535 | zbiorników i basenów |
Istotną nowością w DIN 18534 są klasy oddziaływania wody, które zastąpiły dawne klasy obciążenia. Systematyka jest prosta: W oznacza oddziaływanie wody, od 0 do 3 określa poziom obciążenia, I oznacza wnętrze.
Cztery klasy
| Klasa | Oddziaływanie | Typowa powierzchnia | Hydroizolacja |
|---|---|---|---|
| W0-I | niskie – niezbyt częste zachlapania wodą | ściana przy umywalce w WC dla gości, podłoga bez odpływu podłogowego | zazwyczaj hydroizolacja powierzchniowa nie jest wymagana |
| W1-I | umiarkowane – częste zachlapania wodą | ściany przy prysznicu i wannie w łazience domowej, powierzchnie podłogi poza prysznicem | hydroizolacją zespoloną |
| W2-I | wysokie – częste zachlapania i woda użytkowa, okresowo spiętrzająca się | podłoga prysznica bezprogowego, powierzchnie ścian w intensywnie użytkowanych prysznicach | hydroizolacją zespoloną |
| W3-I | bardzo wysokie – długotrwałe oddziaływanie, intensywne czyszczenie | prysznice komercyjne, kuchnie wielkogabarytowe, obejście basenu | system badany, zazwyczaj szlam uszczelniający |
Klasa nie jest kwestią wyczucia, lecz przyporządkowaniem. W praktyce łazienkę domową niemal zawsze można sklasyfikować za pomocą dwóch pytań: jak często i jak intensywnie woda działa na powierzchnię oraz czy może się na niej spiętrzać?
Jak zakwalifikować łazienkę
Wanna z natryskiem ręcznym i parawanem
Powierzchnie ścian w rejonie wanny: W1-I. Podłoga: W1-I. Mimo parawanu hydroizolacja podłogi jest niezbędna – woda trafia na podłogę podczas wchodzenia i wychodzenia oraz przez brzeg wanny.
Brodzik ze szklaną ścianką
Powierzchnie ścian prysznica: od W1-I do W2-I w zależności od intensywności użytkowania. Sam brodzik jest elementem szczelnym, jednak jego połączenie ze ścianą już nie – tam należy zastosować taśmę uszczelniającą i starannie wykonaną spoinę przyłączeniową. Pozostała powierzchnia podłogi: W1-I.
Prysznic bezprogowy
Podłoga prysznica: W2-I, ponieważ woda może się tam spiętrzać. Powierzchnie ścian prysznica: od W1-I do W2-I. Przy skutecznej ochronie przed zachlapaniem – czyli stałej zabudowie zamiast zasłonki prysznicowej – pozostałą powierzchnię podłogi w łazience domowej można zaklasyfikować jako W1-I. Bez stałej zabudowy nie.
WC dla gości z umywalką
Ściana za umywalką: W0-I. Podłoga bez odpływu podłogowego: W0-I. Z reguły hydroizolacja powierzchniowa nie jest tu wymagana – wystarcza starannie wykonana ochrona przed zachlapaniem na ścianie.
Wysokości i wymiary
Klasa określa, czy uszczelniać. Jak daleko – wynika z poniższych zasad:
- Co najmniej 20 cm ponad najwyższym punktem poboru wody. Jest to normatywna wartość podstawowa; w praktyce często prowadzi się izolację do 25 cm ponad głowicą prysznica, ponieważ wymiar ten wystarcza wtedy także po późniejszej zmianie wysokości armatury.
- Z boku co najmniej 20 cm poza strefę zachlapania, mierzone od krawędzi prysznica lub wanny.
- Jeśli uszczelniana jest tylko powierzchnia podłogi, musi ona przy przylegających i wznoszących się elementach budynku być wyprowadzona co najmniej 5 cm w górę – późniejsza listwa przypodłogowa zakrywa ten obszar.
- Przy umywalce zazwyczaj wystarcza 50 cm z boku i 20 cm ponad armaturą.
Wszystkie narożniki, krawędzie, przejścia rur i szczeliny ruchowe otrzymują niezależnie od klasy taśmę uszczelniającą lub mankiet. Nie są one opcjonalnymi akcesoriami, lecz częścią badanego systemu.
Jaki system dla jakiej klasy?
| System | W0-I | W1-I | W2-I | W3-I |
|---|---|---|---|---|
| Płynna folia (ściana i podłoga) | – | tak | tak | ściana tak, podłoga ograniczenie |
| Mineralny szlam uszczelniający | – | tak | tak | tak |
| Membrana uszczelniająca z klejem hybrydowym | – | tak | tak | tak |
| Taśma uszczelniająca, mankiety, elementy narożne | – | obowiązkowo | obowiązkowo | obowiązkowo |
Decydujące jest, aby komponenty pochodziły z jednego systemu. Hydroizolacja, grunt, taśma uszczelniająca i klej są do siebie dopasowane i badane w tej kombinacji. Łączenie płynnej folii jednego producenta z taśmą uszczelniającą innego to dokładnie ten rodzaj improwizacji, który w razie szkody obciąża wykonawcę.
Jak wygląda praktyczne wykonanie, opisują nasze instrukcje Uszczelnianie łazienki płynną folią oraz Nanoszenie szlamu uszczelniającego.
Układ warstw w przekroju
Od dołu do góry zgodna z normą podłoga łazienki składa się z następujących warstw – każda ma swoje zadanie i żadna nie zastępuje innej:
| Warstwa | Zadanie |
|---|---|
| Strop surowy | przenosi obciążenia |
| Izolacja akustyczna i cieplna | rozprzęga, izoluje |
| Jastrych, przy prysznicu ze spadkiem | warstwa rozkładająca obciążenia, odprowadza wodę do odpływu |
| Grunt | wzmacnia podłoże, reguluje chłonność |
| Hydroizolacja z taśmą uszczelniającą i mankietami | zatrzymuje wodę |
| Klej do płytek C2 | łączy okładzinę z hydroizolacją |
| Płytka | warstwa użytkowa, wygląd |
| Zaprawa do fug i spoiny silikonowe | zamyka powierzchnię, spoiny konserwacyjne |
Kluczowy wniosek stąd wynikający: spoina silikonowa na samej górze nie jest hydroizolacją. Jest spoiną konserwacyjną o ograniczonej trwałości. Gdy pęka – a kiedyś pęknie – wodę przejmuje warstwa pod nią. Właśnie po to tam jest.
Jakie podłoże wolno stosować w łazience?
| Podłoże | W0-I / W1-I | W2-I / W3-I |
|---|---|---|
| Płyta budowlana na spoiwie cementowym | tak | tak, pierwszy wybór |
| Beton, cegła wapienno-piaskowa, cegła | tak | tak |
| Tynk cementowy, jastrych cementowy | tak | tak |
| Impregnowana płyta gipsowo-kartonowa | tak | nie |
| Zwykła płyta gipsowo-kartonowa, tynk gipsowy | tylko poza strefą zachlapania | nie |
| Jastrych anhydrytowy | z gruntowaniem | z ograniczeniami |
| Płyty drewnopochodne | nie | nie |
Przy budowie nowej i przy remoncie w strefie prysznica płyta budowlana na spoiwie cementowym prawie zawsze się opłaca. Dopłata w stosunku do impregnowanej płyty gipsowo-kartonowej nie ma znaczenia wobec ryzyka – a w klasie W2-I płyta gipsowo-kartonowa i tak nie jest już dopuszczalna.
Uszczelnianie wtórne w istniejącym budynku
W istniejącej łazience bez hydroizolacji istnieją trzy drogi i każda z nich ma swoją cenę.
Skuć płytki, zbudować od nowa. Rozwiązanie czyste: zdjąć starą okładzinę, sprawdzić i przygotować podłoże, wykonać hydroizolację zgodnie z normą, ułożyć nowe płytki. Pracochłonne i wiążące się z przestojem, ale potem układ warstw jest prawidłowy.
Uszczelnić na istniejącej okładzinie. Istniejące płytki zostają, są odtłuszczane, matowione i gruntowane gruntem przyczepnym; na to nakłada się hydroizolację i nową okładzinę. Warunek: wszystkie płytki trzymają mocno, stare spoiny silikonowe są usunięte bez reszty, a wysokość układu warstw wynosząca ok. 15 do 20 mm jest dostępna przy drzwiach i odpływie. Jak to przebiega szczegółowo, opisano w Uszczelnianie łazienki płynną folią.
Zabezpieczyć tylko słabe punkty. Nie jest to układ zgodny z normą, ale lepsze niż nic: odnowić spoiny przyłączeniowe, podłożyć pod krawędź wanny taśmę uszczelniającą, uszczelnić przejścia rur. Dla łazienki, która i tak zostanie wyremontowana za kilka lat, rozsądne rozwiązanie przejściowe – jako stan trwały nie.
Dokumentować, dopóki jest widoczne
Po ułożeniu płytek nie da się już stwierdzić, czy i jak wykonano hydroizolację. Dlatego należy zrobić zdjęcia gotowego układu hydroizolacji, zanim pojawi się okładzina: powierzchnie, narożniki z wklejoną taśmą uszczelniającą, mankiety na przejściach rur i przy odpływie, a także etykiety produktów.
Zajmuje to pięć minut i jest bezcenne w trzech sytuacjach: przy sprzedaży nieruchomości, w sporze z wykonawcą oraz wobec ubezpieczyciela, gdy gdzie indziej w domu wystąpi szkoda. Przy pracach zleconych do dokumentacji należy dodatkowo dołączyć obmiar z wykonanymi wysokościami i zastosowanymi komponentami systemu.
Czy hydroizolacja jest obowiązkowa?
Nie istnieje przepis, który dosłownie mówi „należy uszczelnić”. DIN 18534 jest jednak uznaną zasadą techniki budowlanej, a tę każdy wykonawca jest winien zleceniodawcy – także wtedy, gdy nie wpisano jej do umowy.
W praktyce oznacza to: jeśli łazienka zostanie wykonana bez wymaganej hydroizolacji, mamy do czynienia z wadą, niezależnie od tego, czy woda przecieka, czy nie. W razie szkody koszty ponosi wykonawca, a ubezpieczyciele pomniejszają odszkodowanie przy udowodnionym wadliwym wykonaniu.
Przy pracach własnych obowiązuje ten sam miernik techniczny, choć bez kontrahenta. Kto uszczelnia własną łazienkę, i tak powinien dbać o prawidłowe wykonanie – a przy późniejszej sprzedaży domu powinien móc udokumentować, jak pracowano. Zdjęcia układu warstw przed położeniem płytek to najprostszy sposób.
Cztery błędne przekonania, które drogo kosztują
Płytka tak, fuga nie. Fugi cementowe chłoną wodę, a spoiny silikonowe wytrzymują tylko kilka lat.
Woda trafia na podłogę podczas wchodzenia i wychodzenia, przy czyszczeniu oraz przez nieszczelne profile kabiny. Hydroizolacja podłogi jest wymagana także wtedy.
Grunt wzmacnia podłoże i reguluje jego chłonność. Nie działa uszczelniająco – do tego potrzebna jest właściwa warstwa hydroizolacyjna o wymaganej grubości.
Wszystkie narożniki, krawędzie i przejścia wymagają taśmy lub mankietu. Właśnie tam podłoże pracuje najsilniej.
Najczęściej zadawane pytania
Jaka norma DIN obowiązuje dla hydroizolacji w łazience?
DIN 18534 „Hydroizolacja pomieszczeń wewnętrznych”, obowiązująca od 2017 roku. W tym zakresie zastąpiła ona wcześniejszą DIN 18195.
Czy podłoga łazienki musi być uszczelniona?
Z reguły tak. Przy prysznicu bezprogowym strefa prysznica należy do klasy W2-I i musi być bezwzględnie uszczelniona; pozostała powierzchnia podłogi przy skutecznej ochronie przed zachlapaniem jest klasyfikowana jako W1-I i również jest uszczelniana. Tylko przy W0-I – np. w WC dla gości bez prysznica – można z tego zrezygnować.
Jak wysoko hydroizolacja musi sięgać na ścianie?
Co najmniej 20 cm ponad najwyższym punktem poboru wody i z boku co najmniej 20 cm poza strefę zachlapania. Przy wannie, z której korzysta się także do brania prysznica, daje to zazwyczaj wysokość ok. 2,25 m od gotowej podłogi.
Co oznacza W2-I?
Wysokie oddziaływanie wody w pomieszczeniach wewnętrznych: częste zachlapania i woda użytkowa, która może się okresowo spiętrzać na powierzchni. Typowy przypadek to podłoga prysznica bezprogowego.
Czy parawan wystarcza jako ochrona przed zachlapaniem?
Pozwala on zaklasyfikować pozostałą powierzchnię podłogi w łazience domowej jako W1-I zamiast W2-I – ale tylko wtedy, gdy jest to stała zabudowa. Zasłonka prysznicowa nie jest skuteczną ochroną przed zachlapaniem. Z samej hydroizolacji podłogi w żadnym wypadku nie wolno rezygnować.
Czym jest hydroizolacja zespolona?
Hydroizolacja leżąca bezpośrednio pod okładziną z płytek i trwale z nią połączona – w skrócie AIV. Zastępuje dawniej stosowaną hydroizolację pod jastrychem i zatrzymuje wodę już na powierzchni, zamiast dopiero głęboko w układzie warstw.
Czy DIN 18534 obowiązuje także przy pracach własnych?
Jako norma skierowana jest do wykonawców, niezależnie od tego, czy ktoś otrzymuje za to wynagrodzenie. Prawnie nie mają Państwo wobec siebie żadnego obowiązku – technicznie obowiązuje ten sam miernik. A przy późniejszej sprzedaży domu pytanie o układ warstw łazienki może mieć duże znaczenie.
Ile kosztuje hydroizolacja w łazience?
Pod względem materiałowym jest to najmniejsza pozycja w całym remoncie łazienki – grunt, hydroizolacja, taśmy uszczelniające i mankiety dla przeciętnej łazienki kosztują niską kwotę trzycyfrową. Nakład tkwi w czasie pracy, zwłaszcza przy narożnikach i przejściach. W porównaniu z kosztami szkody wilgociowej w kondygnacji poniżej jedno i drugie jest pomijalne.
Czy wodoodporna płytka wystarcza jako hydroizolacja?
Nie. Sama płytka jest szczelna, okładzina jako system nie – fugi, połączenia i rysy włoskowate przewodzą wodę dalej. Hydroizolacja to osobna warstwa pod okładziną i nic na powierzchni jej nie zastąpi.
Jaka jest różnica między DIN 18534 a DIN 18195?
DIN 18195 do 2017 roku regulowała wszystkie hydroizolacje budowli łącznie. Od tamtej pory jest podzielona na pięć norm szczegółowych; dla pomieszczeń wewnętrznych obowiązuje DIN 18534. DIN 18195 istnieje nadal jako norma terminologiczna, ale nie zawiera już zasad wykonania.
Czy wannę też trzeba uszczelniać, jeśli jest obudowana płytkami?
Sama wanna jest elementem szczelnym, jej połączenie ze ścianą i podłogą już nie. Właśnie tam należy zastosować taśmę uszczelniającą do krawędzi wanny i fachowo wykonaną spoinę przyłączeniową. Przy wannach zabudowanych lub obłożonych płytkami to połączenie jest najczęstszym miejscem szkód w całej łazience.
Kto odpowiada, jeśli brakuje hydroizolacji?
Przy pracach zleconych – firma wykonawcza, ponieważ uznane zasady techniki budowlanej są należne także bez wyraźnego uzgodnienia. Przy pracach własnych ryzyko ponoszą Państwo sami – i w razie późniejszej sprzedaży ewentualnie muszą je ujawnić.
